Nunha sociedade na que a información se rexe polas leis económicas da oferta e da demanda e a publicidade é a medida de todas as cousas, "a solución do mundo está exclusivamente nos movementos sociais".

Polas páxinas de Altermundo transitan voces invisíbeis, sociedades ocultas, planetas agochados. É unha rara avis alzada no centro dun xornal, o GALICIA HOXE, "que mira cada día máis os territorios vetados noutros medios, unha excepción, que lle dá voz a quen non a ten, e iso é absolutamente infrecuente. É un medio tradicional pero non se comporta como tal e, ademais, asume o risco de informar en galego", en palabras de Manoel Santos.

Porque a que é que xogan os medios? "A vender -explica rotundo-. Falamos dos medios tradicionais, claro. Hoxe en día a información funciona pola lei económica da oferta e da demanda, o neoliberalismo salvaxe, e o éxito da prensa mídese pola cantidade de publicidade que contén. A publicidade é como un novo medio de comunicación. Os medios xogan moi pouco a informar. Xogan coas audiencias, coas mentes. Son os aliados perfectos dos políticos e do sistema neoliberal".

O éxito da globalización radica no control dos medios e desvirtúa o escenario da cultura democrática, á vez que reduce a creatividade social e a resposta política, por unha sobreabundancia dos fluxos informativos dirixidos, cuxa presión ideolóxica sobre o tempo social reduce sensíbelmente a capacidade crítica dos cidadáns. "Sabemos que temos dereito á información e que este non se cumpre, pero non dicimos absolutamente nada", di Santos, para quen a absorción da cidadanía dos países do Norte ao modelo neoliberal é unha das manobras de máis difícil solución. Para Santos, a solución do mundo está nos movementos sociais, na rúa, porque a prensa renunciou a ser o contrapoder, unha función primixénea que abandonou para ser engolida polo sistema neoliberal e asinar un concubinato con el. "Non existe a separación dos tres poderes e a xustiza non é independente -continúa o escritor-. A xustiza existe, pero canta xustiza podes pagar?, que din os estadounidenses. Pois a prensa volveuse un brazo máis dese modelo ao asumir a compravenda de información como lei. O contrapoder son os movementos sociais".

Nese cambio de rumbo hai un dato especialmente significativo, tirado do Pew Research Center for People and the Press: a porcentaxe de cidadáns que confía nos medios pasou do 67% en 1987 ao 38% no 2004. A evolución desde a primeira data coincide coa presenza de Reagan e Thacher, coa caída do muro de Berlín, con Gorbachov anunciando unha multinacional gringa de pizzas rápidas -moito antes do seu debut como modelo de Louis Vuitton-, e a asimilación da URSS á causa capitalista. "É dicir -precisa Santos-, cando chega o neoliberalismo".

E se hai un tipo de medios especialmente nocivos socialmente "son aqueles que se definen como esquerda ou como progresistas e que son puramente neoliberais, dereitona pura, porque se publicitan como rigorosos e veraces e hai moita xente que o cre. Prisa ten intereses moi bestas en Latinoamérica e por iso cando subiu Morales ao poder só falaban do seu xersei".

O director de Altermundo tamén é crítico co papel dalgunhas ONG, "sobre todo as máis grandes", metidas no circo mediático "que ofrecen unha información exclusivamente destinada ao día da pobreza, ao día de África... e que axudan a espertar o efecto momentáneo, a alarma momentánea, converténdose no único espazo para os movementos sociais entraren nos medios de comunicación". E despois de todo, uns outros medios son posíbeis? "Si, pero non se van edificar sobre os cimentos dos actuais", conclúe Manoel Santos.

Xornalistas anestesiados polo sistema, "como calquera cidadán"

E que pasa cos xornalistas, obreiros anónimos dunha cadea de montaxe, igual que Charlot na película Tempos modernos? A reflexión é de novo do director de "Le monde diplomatique", o galego Ignacio Ramonet, a estas alturas convertido nun ingrediente máis do relato pois, non en van, entrevistado e entrevistadora resístense a abandonar o influxo dunha das publicacións máis rigorosas e interesantes das últimas décadas. E nese sentido, cal é a responsabilidade do redactor? "Eu non criticaría os xornalistas porque son como calquera cidadán máis anestesiado polo sistema -aclara Manoel Santos. Os datos do Observatorio galego dos medios deixan clara a mala situación que viven os traballadores da prensa, a existencia de presión da empresa para evitar contidos, os baixos salarios etc.". Pero como dicía Elías Canetti: Pódeslle perdoar a súa soidade a quen por ela destrúe o mundo? (múdese soidade por ignorancia, e a resposta da cronista é non). •