Analizamos dende un pensamento crítico as causas reais da fame no mundo entrando na análise de temas como a globalización, o estado da inseguridade alimentaria no mundo, o eufemismo da “desnutrición”, o inverno demográfico e a súa correlación coa perda de riqueza ao considerarse a persoa como o principal factor produtivo no avance da Economía, o engano da condonación da débeda aos países empobrecidos, así como unha proposta do que entendemos por desenvolvemento solidario.

A fame no terceiro mundo é unha cuestión política.

A existencia de situacións de fame constitúe un escándalo, unha “verdadeira deshonra para a humanidade” [1].

As interpretacións tradicionais do problema da fame en época presente parecen non respostar satisfactoriamente en plenitude ao problema suscitado. En efecto, nin a soa elucidación do problema da fame como resultado de movementos migratorios producidos por cambios climáticos e catástrofes naturais, nin os que argüen á desidia e corrupción das autoridades locais que monopolizan a fame como instrumento para conseguir os seus fins, nin as voces que alegan matices maltusianos na falta de alimentos debido ao imparábel crecemento de habitantes na Terra que trae como consecuencia un exceso de poboación mundial e conseguintemente a carencia de alimentos para cubrir as necesidades de todos, parecen non quedar avalada polo menos pola actual etioloxía da fame, xa que a causa principal da fame que azota ao 60% da humanidade [2] –a FAO eufemísticamente cualifica de taxas de desnutrición, que ten varios niveis, que vai dende unha certa desnutrición que estimula e acentúa a vulnerabilidade a enfermidades infecciosas, exemplo diarrea, neumonía, paludismo ou xarampelo, e endémicas, como o raquitismo [3] , a unha desnutrición crónica– é eminentemente política, subxacendo unha desorde moral amparada nunha clara estratexia de dominación, de mantemento e perpetuación dun establishment fiel servidor dunhas Nacións Unidas ao servizo de poderosos organismos globalistas debedores do gran capital e que auspician a Nova Orde Mundial.

Fronte a proclamas alarmistas maltusianas e as súas políticas antinatalistas como método de control da poboación a historia demostrou que ante presións demográficas o ser humano é capaz de superarse e explotar en desenvolvemento sustentábel os recursos existentes para aliviar a penuria de víveres, e nun mesmo período chegar a crecer aumentando exponencialmente a produción de produtos alimenticios en relación ao aumento de poboación, e considerando en todo momento a persoa, o capital humano, como o activo fundamental que favorece o crecemento económico. Nin no pasado nin no presente a alta densidade demográfica explica a fame; v.gr. Dinamarca ou Alemaña que superan ampliamente en hab/km2 a Etiopía, Tanzania ou Zambia. Máis ben a implosión demográfica, o forte descenso da natalidade, ao traducirse en menores investimentos en recursos humanos e, xa que logo, en formación, pon en circulación medios financeiros a curto termo percibidos como vantaxes, pero dos que as xeracións presentes benefícianse en prexuízo do futuro. [4]

Xa que logo, o crecemento demográfico ensamblado con políticas adecuadas de desenvolvemento precede ao crecemento económico. Neste senso, si habería unha correlación directa entre o capital humano e a educación que é a base de toda economía competitiva por riba até de factores estritamente económicos. Precisamente a educación é un dos instrumentos máis eficaces para reducir a fame e a pobreza. E merecidamente. A falta de educación reduce a produtividade, as posibilidades de emprego e a capacidade de obter ingresos, e conduce directamente á pobreza e á fame. [5]

O problema tampouco é a escaseza xeral de alimentos. A política agraria global monopoliza e penaliza tanto a produción de certos alimentos como o acceso a modernas técnicas de produción. Así a propia U.E. multa a superación dunha determinada cota láctea, o excedente de toneladas recolleitas dun tubérculo, ou até subvenciona por hectárea para que se arrinquen viñas ou terras cultivábeis pasen a eriais. O paradoxal está servido: dinnos dende os mainstream media que faltan alimentos en gran parte dos países pobres e por outro os países desenvolvidos, mergullados nunha crise de superprodución, tenden a producir menos alimentos. A verdade é que a produción alimentaria mundial excede as necesidades actuais crecendo a un ritmo do 2,5% anual nestes tres últimos decenios, superior ao crecemento demográfico [6].

Pero si unha liberalización económica forzada, como as propostas polos ideólogos do FMI, ou a consciente e sistemática privación de alimentos, así como o medido e selectivo reparto de axuda humanitaria, contribúen a causar ou agravar fames grandes, sendo unha arma utilizada para conquerir obxectivos económicos, políticos e militares, perpetrando contra a poboación tomada no seu conxunto como refén “verdadeiros crimes contra a humanidade” [7], como no recente embargo de alimentos da ONU a Iraq auspiciado por Estados Unidos, preludio da inxusta invasión e ocupación apoiada en infundios creados ad hoc como a existencia de armas de exterminio masivo.

Non están libres de culpa os países empobrecidos. Tras gozar en xeral a finais dos anos 60 dunha relativa bonanza económica que para nada auguraba o negro futuro de ruína, libremente os novos gobernos transidos galopante corrupción, contrataron altos empréstitos financeiros que xestionaron ineficaz e indebidamente non repercutindo no desenvolvemento da nación. O incremento das taxas de interese unido á crise do petróleo, en gran medida artificialmente provocada, o xeral descenso do prezo das materias primas en orixe, e a torpeza innata en materia económica das novas clases dirixentes transidas por estruturas nepotísticas contribuíu a levar á bancarrota e á miseria ás nacións xerando a inxente débeda externa, hoxe en día impagábel e incobrábel [8].

As ineficaces receitas económicas draconianas implantadas polos organismos financeiros multilaterales encabezados polo Banco Mundial no terceiro Mundo, e especialmente nos chamados países pobres altamente endebedados (PPAE) para a redución da pobreza e da débeda externa, acentúan na práctica real a desvertebración do corpo social, a desestruturación industrial, económica e agrícola, e o desguarnecemiento estatal das nacións a que está dirixida, así como a dominación política, e a dependencia e colonización socio-económica por parte das nacións ricas [9]. As receitas liberais do BM e do FMI non variaron dende décadas: equilibrio orzamentario, redución de orzamentos nacionais con especial incidencia na función pública incluíndo a educativa e asistencial, liberalización económica e financeira unida á privatización masiva de activos públicos, e apertura total dos mercados sen atrancos á importación de produtos o que acaba dinamitando a propia economía agraria local.

Na práctica, como denunciou Ziegler, no canto de paliar as crises os grandes organismos multilaterais coas súas consabidas receitas de liberalización extrema, de privatización e de redución drástica do orzamento social, agudízanas, caso da última gran crise do sureste asiático, pola saída rápida de capitais, que afectou a todos os países que se pregaron ás esixencias do FMI, o BM e a OMC, excepto Singapur e China que mantiveron os controis, e que foron os mellores parados. Jean Ziegler [10] revela que a ONU devén en instrumento de dominio mundial ao servizo dos intereses das principais sociedades capitalistas transcontinentais coas que se rubricou o denominado Global Compact, que supón un retorno ao feudalismo. Conforme o mesmo Ziegler, organismos como a OMC, ou o FMI e o BM teoricamente independentes no seu funcionamento da ONU, convértense case en realidade nos seus mercenarios, e polo tanto das multinacionais máis poderosas e das grandes potencias, en especial de Estados Unidos, como potencia hexemónica e máximo contribuínte da ONU.

Proba da ineficacia das medidas propostas é que entre os anos 1975 e 2004 a pesar, ou quizais por iso, da dilixente aplicación dos Plans de Axustamento Estructural (PAE) froito dunha estratexia elaborada e aplicada polo FMI e o BM, a renda per capita dos países ao sur do Magreb minguou un 2% de promedio cada ano, sendo no mesmo periodo anual o crecemento poboacional preto do 3%. As consecuencias de aplicar estas políticas de axustamento económico estrutural emanadas das axencias financeiras do Breton-Woods foron extremadamente negativas: erosión e desnaturalización da organicidade social, colapso do propio Estado, redución da seguridade alimentar [11] e empobrecemiento da calidade dos servizos básicos da saúde e a educación [12], fuxida masiva de capitais e do propio investimento estranxeiro; en definitiva, extensión e globalización da miseria.

Atisbo de solución ao problema da fame.

Suscitamos dous niveis de actuación afondando nas raiceiras do problema: por unha banda a execución de solucións económicas e técnicas que poidan paliar en parte o problema da fame no terceiro mundo, como investindo en desenvolvemento tecnolóxico á vez que facilitamos os cambios e o universal acceso a esta tecnoloxía, empregando sementes melloradas, perfeccionando os medios de cultivo que permitan un medrar das colleitas, promovendo novas técnicas de rega e implementando a nivel global unha serie de políticas subsidiarias [13] e comerciais máis xustas; e por outro a esixencia concitativa dunha nova orde política máis xusta que implique unhas relacións humanas máis solidarias, orde asentada a fortiori en principios de orde ética e moral que harmonice o progreso material e económico co desenvolvemento integral do ser humano.

Na mencionada liña de implementación de políticas económicas concretas habería que suprimir as taxas e barreiras de importación de produtos procedentes de países subdesenvolvidos, tendo sempre presente que “os beneficios locais desas operacións comerciais vaian aos máis desfavorecidos” [14] non revertindo nas oligarquías plutocráticas da zona, case sempre as grandes beneficiadas na misión que exercen de capataces e controladores da inmensa poboación mantendo un status quo neocolonial cuasi esclavista sen respecto algún a leis laborais destes traballadores do terceiro mundo [15] , e coa calada e cómplice aquiescencia do empresario e do consumidor do primeiro mundo que obtén beneficio de moitos produtos a baixo prezo.

Outra fronte de actuación coordinada iría encamiñada a investir decididamente en desenvolvemento nos países subdesenvolvidos partindo da consideración da persoa como o principal factor produtivo no avance da economía [16], para lograr en paralelo tanto un aumento dos niveis educativos como un crecemento económico sostido, que aumentando a produtividade e estendendo a riqueza, teña como resultado a redución dos niveis de pobreza e fame. Neste sentido numerosos estudos e accións concretas demostraron o papel fundamental do crecemento do sector agropecuario tendo “repercusiones meirandes na redución da fame có crecemento urbano e industrial” [17].

Un terceiro campo de batalla suscitaría a total redefinición ou reemprazo dende postulados menos ideolóxicos e máis solidarios da ONU [18] e do FMI por institucións multilaterais que relegando as vellas receitas dos economistas neoliberais para acabar coa débeda externa, que agochan graves efectos secundarios, e non transixindo á chantaxe de las “transnacionais que desangran os recursos naturais” [19] servidores do capitalismo globalizador, redefinan máis xusta e humanamente os plans de axustamento estrutural como plans de desenvolvemento, non supeditando a alimentación, a vivenda, a educación, nin os servizos sanitarios á aplicación destes plans nin a reformas económicas relacionadas coa débeda externa, pois a persoa está por riba da economía. Neste eido rexeitamos o mero obxectivo socio-económico que teñen agora organismos como o BM ou o FMI, que na práctica están para garantir que se pague a débeda aos países ricos [20], e universalizar as repetidas receitas de redución drástica de orzamentos sociais con restricións de gasto en necesidades básicas da poboación [21] que se adican a reembolsar a eterna débeda, privatizacións masivas e liberalización radical das economías.

Outra medida iría ordenada á supresión total, salvo excepcionais situacións de grave fame grande, da axuda humanitaria consistente en alimentos, por constituír un arma de dobre fío moitas veces “interesada” polos efectos “indesexados” que ten esa acción de cargarche aos produtores locais e crear malos hábitos de dependencia.

A loita por unha orde social máis xusta esixe identificar e denunciar as “estruturas de pecado” [22] materialistas que arraigadas nun capitalismo salvaxe cifran a realización e o benestar humano na opulencia, o consumismo desaforado, e a procura desenfreada de poder, pracer e gloria, mantendo outro tipo de pobreza moral e espiritual que priva de liberdade: a esclavitude do home interior.

Non cabe auténtico progreso humano emprazada a persoa na resignación pasiva nin no egoísmo crecente da nosa sociedade opulenta. Hai responsabilidade de cada persoa e das nacións ricas. Existen recursos suficientes na terra para alimentar a toda a poboación mundial aínda no caso de que se fixesen realidade as previsións suscitadas por axencias da ONU sobre a poboación mundial, garantindo a súa seguridade alimentaria. Imponse a necesidade e urxencia de vertebrar un novo modelo global de xustiza distributiva en virtude do destino universal dos bens, superando os intereses do imperialismo transnacional das multinacionais e a ditadura consumista que é en si mesma consuntiva e aniquiladora.

Son os pobres do terceiro mundo os que cravan os seus ollos na nosa conciencia e dinnos: teño fame.

Durante os trinta segundos que un condutor espera a que o semáforo se poña verde, cinco nenos morren de fame no mundo. E nos tres minutos que tarda en chegar o metro ou o autobús, outros 30 agonizaron de inanición. [23]•

––––––––––––––––––––
NOTAS: