[Azkintuwe. Axencia Mapuche de Noticias]

En Bolivia estase en presenza dunha aberta loita ideolóxica polo poder. Neste escenario, por parte dos prefectos opositores, empréganse os métodos máis sinistros da guerra sucia, onde os medios de comunicación cumpren un rol destacado, obviar realidades, negando feitos e xerando ambientes de ingobernabilidade, algo coñecido por todos quen vivimos en Wallmapu. Un reporte desde a Paz do enviado especial de Azkintuwe.

Conmoción é a palabra que pode describir o ambiente que se vive por estes días en Bolivia. Mentres se van coñecendo os detalles da masacre de “El Porvenir” situado no oriental Departamento de Pando, a indignación tomou a capital do país andino, onde miles de persoas percorren as súas rúas esixindo xustiza. A cantidade de mortos variou mentres seguen chegando detalles do masacre. Os corpos atopados até o momento suman 20 e presentan sinais de tortura, descuartizamento e estrangulamento. De acordo a datos oficiais calcúlase en 100 os desaparecidos ao interior do monte, entre eles nenos e mulleres. Os informes falan ademais de fosas comúns que foron feitas para ocultar os crimes.

Decenas de feridos non puideron acceder ademais aos centros de saúde polo temor de ser agredidos polos "cívicos". Os sobrevivintes aterrorizados relataron aos medios que moitos nenos foron lanzados ao río e non será posible atopalos pola presenza de pirañas. Un detalle macabro do acontecido en “El Porvenir” o pasado 11 de setembro é que a maioría dos mortos son dirixentes indíxenas, rematados na súa gran maioría cun disparo a pelacorpo no corazón. O prefecto de Pando, Leopoldo Fernández, dono do 70 por cento das terras do departamento, é o principal inculpado. O seu accionar foi máis o dun terrateniente defendendo os seus bens que dunha autoridade.

Fernández é de lonxe o principal opositor ao proceso de reforma agraria impulsado polo goberno de Evo Morales. Está acusado de financiar, apoiar e promover escuadróns da morte, entre os cales se atopan cidadáns brasileiros, peruanos e colombianos, levados á zona para loitar en contra de campesiños indíxenas que reivindican os seus territorios históricos. Actualmente atópase detido polos cargos de terrorismo, asociación delictuosa e asasinato. Aínda así, brindáronselle todas as garantías dun debido proceso. A televisión móstrao falando ante a prensa coa confianza de que sairá vitorioso desta acusación; visitouno ata unha Comisión da ONU para coñecer o seu estado de saúde. A Igrexa de Santa Cruz disponse a realizar unha misa ao seu favor e tamén para orar polos outros inculpados. Fronte a iso, resulta inconcibible para un observador externo o abandono que estas mesmas instancias fan das vítimas.

A esta situación súmase a persecución xeral ás organizacións indíxenas do oriente boliviano, quen se declararon en clandestinidade. A Confederación de Pobos Indíxenas do Oriente (CIDOB) denunciou a constante agresión e ameazas de morte a mulleres e fillos e fillas de dirixentes. Pero a pesar da situación de agresión que sufriron, a organización reiterou a súa "vocación de vivir con paz e dignidade". Actualmente mantéñense tomadas as institucións públicas de varios departamentos da media lúa e paulatinamente libéranse os aeroportos. Con todo, a situación mantense en tensión a pesar dos esforzos por situar unha mesa de dialogo. Sobre 20 mil campesiños indíxenas manteñen bloqueados os accesos a Santa Cruz esixindo entréguense as dependencias oficiais. Moitas das institucións tomadas son aquelas que catastran as terras usurpadas e cuxos documentos foron paulatinamente desaparecendo.

Aínda que nun comezo na oposición había condicionamento o diálogo á liberación do prefecto Fernández, a presión nacional e internacional, incluído o potente respaldo de UNASUR ao goberno constitucional de Morales puido crear as condicións para que o diálogo se iniciase finalmente en Cochabamba. A actitude da oposición molestou excesivamente ás organizacións sociais, quen nos últimos días envorcáronse ás rúas deixando en claro que unha cousa é o diálogo político e outra a responsabilidade criminal de Fernández. O propio Evo instou este sábado ao Poder Xudicial a cumprir o seu rol constitucional sancionando aos responsables dos actos terroristas contra as entidades do Estado e do masacre no departamento de Pando. "O que pasou en Pando é algo totalmente inhumano, imperdoable. Eu quero pedir á xustiza boliviana realmente facer xustiza, que escoiten o que pide o pobo", instou o Mandatario.

Morales sinalou que o terceiro Poder do Estado ten que protexer o Estado de dereito, pois afirmou que existen probas sobre o crime de lesa humanidade polo que se iniciou unha investigación ao ex prefecto pandino. Dixo que basta escoitar os testemuños das decenas de feridos e familiares das vítimas desa matanza. "O poder en base á prata e as armas non é a solución para os pobos desa rexión e do país en xeral", remarcou en alusión á anterior administración en Pando. Tamén pediu ás autoridades xudiciais abrir procesos contra as persoas involucradas na toma de institucións públicas e sabotaxes a plantas distribuidoras de enerxéticos nos departamentos de Santa Cruz, Tarija, Beni e Pando.

A guerra comunicacional

Os medios de comunicación, manexados na súa maioría pola oposición, envorcáronse a defender os dereitos do prefecto de Pando, dando espazos a líderes da oposición branca para que deosten e inxurien sen contrastar ningunha das afirmacións que estes realizan. Declaracións que noutros réximes democráticos poderían significar sendas querelas por inxurias, en Bolivia non xeran a menor preocupación nos editores de medios. A consigna parece ser "mentir, mentir que algo queda". Na prensa escrita, por citar un caso, non hai mención algunha aos dereitos dos masacrados, non se realizan coberturas desde o lugar dos feitos, non se publican as listaxes oficiais de feridos, desaparecidos e mortos, menos aínda posible atopar galerías de imaxes do acontecido. Pode avanzar a refundación de Bolivia sen exporse Morales disputar a hexemonía da prensa opositora? A pregunta rolda no ambiente.

Os nós de argumentación dos grandes medios denuncian unha manipulación manifesta dos feitos e datos entregados polo goberno. Afírmase desde a oposición que o prefecto non podería ser detido, pois foi elixido "polo voto popular". Desde cando ser electo democraticamente garante ás autoridades impunidade para cometer crimes? Doutra banda déixase en dúbida a responsabilidade do estado nacional para previr e cautelar o dereito das persoas que estaban sendo masacradas, unha acusación de xeito evidente surrealista. A oposición transformou o prefecto Fernández na súa arma de loita, esgrimindo argumentos xurídicos que distan moito de instrumentos internacionais que castigan o xenocidio. Apoiados por institucións como o Colexio de Avogados, de marcado sesgo ideolóxico anti Evo Morales, argumentan hoxe unha serie de supostos delitos cometidos polo goberno na pasada crise. O diaño vendendo cruces.

En Bolivia estase en presenza dunha aberta loita ideolóxica polo poder. Neste escenario, por parte dos prefectos opositores, empréganse os métodos máis sinistros da guerra sucia, onde os medios cumpren un rol destacado, obviar realidades, negando feitos e xerando ambientes de ingobernabilidade, algo coñecido por todos quen vivimos en Wallmapu. Outro actor e en absoluto secundario na crise constitúeo o goberno de George Bush. Por iso, nos últimos días, un grupo de 90 líderes académicos de todo Estados Unidos demandou que Wáshington revele os nomes dos grupos de oposición que financia en Bolivia. E que corte ese apoio económico a aqueles que fomenten a violencia en contra do Goberno constitucional. A misiva foi entregada este sábado á secretaria de Estado, Condoleezza Rice, con copia ao embaixador Philip Goldberg, declarado "persoa non grata" e expulsado de Bolivia fai oito días. Tamén se remitiu aos candidatos presidenciais Barack Obama (Demócrata) e John McCain (Republicano).

Na misiva, os académicos pediron que Estados Unidos "condene sen equívoco os métodos violentos, destrutivos e antidemocráticos empregados por membros da oposición 'prol-autonomía' en Bolivia" e o cesamento de calquera tipo de apoio a grupos que fomenten a violencia nese país. Os académicos sinalan que tanto os contribuíntes estadounidenses, como o Goberno e o pobo de Bolivia, "teñen dereito a saber que fondos estadounidenses están axudando a Bolivia". Destacaron en particular que os recentes actos de violencia parecen ser unha resposta organizada de grupos de oposición que intentan lograr o que non puideron nas urnas durante o referendo nacional do pasado 10 de agosto. A carta inclúe firmas de 90 académicos de universidades como Harvard University, American University, Duke University, Johns Hopkins University, University of California-Davis, Queens College, New York University, e Purdue, entre outras .

* Antropólogo, subdirector de Azkintuwe.