Nunha recente entrevista ao filósofo e analista político italiano Antonio Negri atopamos interesantes reflexións sobre algúns dos efectos máis destacados da chamada globalización ou mundialización. Aínda que un dos seus obxectivos prometidos inicialmente era o seu carácter omniabarcante, ao globalizar o mundo enteiro, é dicir, ao pretender estenderse e cubrir todos os recunchos do planeta para lograr unha homoxeneización, o que aconteceu en realidade é que o que máis estendeu é a pobreza, a miseria e o desemprego, concentrando só nalgunhas zonas do norte do mapamundi, a riqueza.

Con todo, o noso autor sinala un feito pouco destacado: a saber, que a división entre primeiro, segundo e terceiro mundo foi palidecendo no sentido de que os ricos non son xa unicamente os brancos, estadounidenses ou europeos senón que a globalización abriu un proceso de división profunda ao interior de todos os países do mundo. Noutras palabras, hai sectores en cada un dos tres mundos, que gozan en igual medida dos privilexios do capital, mesmo que se unificou a nivel mundial, por riba das nacións; de aí o termo "transnacional". Como advirte Negri: "pódense atopar ricos e rañaceos que dominan a poboacións extremadamente miserábeis tanto en Nova York, como en Xangai, México ou Nova Deli. A cuestión do centro contraposto á periferia está perdendo relevancia. Hai unha interdependencia cada vez maior. Wall Street non é xa unicamente o centro do capital estadounidense, senón o centro do capitalismo colectivo mundial. E esa mundialización require dun poder económico importante que se mantén co poder das armas, coa guerra".

O desenvolvemento militar da potencia estadounidense foi un desenvolvemento de policía económica, por unha banda para impor as regras capitalistas, e polo outro para impor a unha potencia sobre as demais. Pero, engade Negri, creo que a guerra de Iraq "a última desta serie de guerras que se produciron desde 1989" marca o intre de crise dese proxecto; o que non significa que o capitalismo se volva mellor nin que o mundo mude en pluripolar. Considero que imos cara a unha alianza entre os grandes capitalistas de todos os países, e que o Estado-nación está esgotando a súa propia forza para intervir unilateralmente. Estados Unidos está en crise. A súa débeda e a súa situación económica non permiten o desenvolvemento dunha forza unipolar.

As alternativas no eido monetario estanse definindo: a competencia dólar-euro chegou a un alto punto de crise. O control dos mercados faise cada vez máis difícil. Basta pensar na apertura do enorme mercado chinés que imporá as súas regras.

Isto significa que a constitución imperial, ou sexa, a constitución de dominio no mundo, un mando xurídico, político ou militar, dificilmente poderá darse no xeito no que o goberno de Bush pretendeu definilo. Negri pensa que haberá unha especie de nova alianza que será determinante nesta transición entre modernidade e posmodernidade, entre a idade do Estado-nación e a idade imperial –aínda que non descarte importantes riscos de desequilibrio.

Doutra banda, xa non se pode falar de guerra mundial no sentido en que a expresión foi usada nos séculos XIX e XX, pero si se pode falar de conflitos rexionais. "A guerra de Iraq é predominantemente unha guerra que trata de impor unha nova orde nunha zona fundamental para o desenvolvemento de Europa. Foi unha guerra contra Europa, dado que as principais fontes enerxéticas para o desenvolvemento europeo residen no medio Oriente", sostén Negri.

Unha das conclusións ás que chega o autor é que a ecuación de que o dólar debe ser sostido por foguetes e canóns segue a ser máis certa ca nunca. A guerra convértese nunha operación de policía universal global, de intervención específica. Un feito que o demostra é a transformación dos exércitos. Xa non se trata de grandes exércitos como os da Segunda Guerra Mundial, senón de unidades móbiles que se poidan transportar rapidamente a calquera punto do planeta, e xa non só con capacidade de destrución senón coa potestade de construír nacións e ordenamentos políticos: "nation building", que acompañan organizacións non gobernamentais, sistemas de seguridade globais, satélites e un aparello técnico militar que cambia de raíz a natureza da guerra

A unha observación que lle fai Carlos Estévez –director do programa de TV española "Voces contra a globalización"– sobre a nova economía neoliberal na que un dos factores que moven grandes cantidades de diñeiro é a economía criminal das grandes mafias internacionais que, da man da globalización veu a blanquearse –diñeiro criminal que se mestura co da corrupción e protéxese nos paraísos fiscais, Negri responde: "o capitalismo e a criminalidade sempre estiveron de acordo. Hogano, o que cambia son as dimensións que se acrecentaron enormemente, inaugurando outra forma de globalización".

Fronte a este panorama desolador que presenta a nova orde global, o filósofo italiano sinala un modelo de resistencia que se está perfilando: o que el chama a resistencia das multitudes: un proceso en rede, onde os intereses das grandes masas de marxinados, explotados e esquecidos pódense atopar e que apenas xurdiu nos anos 90, con altas e baixas, chegando á súa madurez ante o problema da guerra.

Resistir á guerra foi algo que fixo que millóns de persoas "salpicadas por todos os recunchos do mundo" se xuntaran, sen coñecerse. O medio que os congregou de xeito inédito foi a tecnoloxía moderna, Internet, para de aí pasar a unha resistencia masiva. (Lembremos Seattle 1999 e antes ao zapatismo). Negri explica que aquí non se trata só da necesidade moral e ética de rebelarse senón que se debe tamén a esa nova realidade tecnolóxica e a outra que nos presenta a biopolítica, que cada vez se centraliza máis, dado que o proceso de produción abarca hoxe día á sociedade enteira, non só ao proletariado. Do que está seguro o noso autor é da necesidade actual de afinar ese novo modelo de organización "aberto xa nos 90" completamente distinto ao dos partidos, da representación, da democracia parlamentaria e das funcións sindicais coñecidas ata agora. Este modelo está vendo o seu fin coa mundialización que á súa vez deu lugar a esa nacente organización construtiva. Pero esta –aclara– non é algo que constrúan os intelectuais, senón as multitudes, coa participación –si– das forzas intelectuais, morais e políticas que existan en rede.

Remato coas últimas palabras do autor nas que se deixa entrever certo optimismo: "penso que este novo mundo necesita un significado real que nos faga comprender como se vive en rede, como se vive democraticamente sen ninguén que nos dea ordes desde o alto, chámese Deus ou patrón".