Desde a fin de semana pasada, milleiros de transportistas de España, Francia e Portugal sumáronse ás protestas polos altos prezos dos combustíbeis nos últimos meses. No primeiro deses países, o gremio dos transportes iniciou este luns un paro indefinido e dou conta de bloqueos de estradas, incluídas dúas que comunican a esa nación con Francia. A Federación Nacional de Asociacións de Transporte de España (Fenadismer), que congrega a 700 mil camioneiros autónomos, demanda ao goberno español un programa de axuda que lles permita paliar o incremento no custo da gasolina, a cal elevouse en máis de 20 por cento no que vai do ano.

Tales protestas súmanse ás que comprendeu o sector pesqueiro do vello continente hai xa varias semanas. Os pescadores tamén se queixan do alza sostida no prezo dos combustíbeis e da falta de medidas regulamentarias e subsidios dos gobernos, ausencia derivada á súa vez das restricións impostas pola Unión Europea (UE) aos seus integrantes. O malestar xerado por estas limitacións pode resumirse na frase escrita nas pancartas dos pescadores europeos durante unha manifestación a carón das oficinas centrais do conglomerado de nacións: "Bruxelas, estasnos matando de fame".

A inconformidade que hoxe se vive en Europa pon en dúbida os supostos efectos benéficos da globalización económica e da integración rexional: pola contra, os paros pesqueiro e transportista no vello continente dan conta de que até nesa rexión, composta por países ricos nos que prevalecen mecanismos de benestar e altos niveis de vida, e na que pode apreciarse unha avanzada homologación económica, tales procesos xeran malestares profundos porque golpean o tecido económico –e polo tanto o social–, deixan a poboacións enteiras a mercede dos vaivéns do mercado e minimizan as perspectivas de intervención estatal, até en intres nos que esta resulta por demais necesaria.

Por outra banda, as consecuencias negativas da integración rexional tenden a ser moito máis agudas en zonas do mundo onde as condicións para esta son aínda máis adversas que en Europa. Tal é o caso de México, sometido desde hai máis dunha década a un proceso integracionista profundamente desigual, a partir da sinatura do Tratado de Libre Comercio de América do Norte (TLCAN). O devandito convenio foi subscrito en circunstancias de xeneralizada asimetría en relación cos países veciños, Estados Unidos e Canadá: desigualdade en dimensións económicas, en graos de desenvolvemento industrial e tecnolóxico, en produtividade, en salarios, en capacidade de consumo e en calidade de vida das respectivas poboacións; aínda por riba, os instrumentos do tratado comercial resultan inequitativos e desfavorábeis, en case todos os terreos, para o noso país.

As deficiencias estruturais do devandito proceso de integración manifestáronse en forma dunha sostida dependencia económica con respecto á nación veciña –na actualidade, México realiza preto de 90 por cento do seu comercio exterior con Estados Unidos, e máis da metade do investimento estranxeiro directa está constituída por capital dese país–, un indignante desmantelamento da industria nacional para beneficiar aos capitais transnacionais e unha crecente vulnerabilidade en terreos onde México adoitaba ser autosuficiente, como a produción alimentaria. Polo demais, e a diferenza do que acontece coa UE, o TLCAN non permite o libre tránsito da forza de traballo, o que constitúe un contrasenso exasperante por canto cancela para as persoas o que clama como un dereito para as empresas: a procura, fóra dos países de orixe, de mellores oportunidades de desenvolvemento.

Se en México non houbo até agora mostras de descontento tan visíbeis e salientábeis como as que hoxe teñen lugar en Europa, non é porque o descontento non exista ou sexa menor, senón porque persiste un severo atraso en materia democrática e política e porque os sucesivos gobernos desarticularon de xeito sistemáticp e implacábel as canles da organización social, xa sexa mediante a cooptación de vontades ou a descualificación, criminalización e ata persecución política das expresións de malestar. Con todo, a contención das inconformidades non pode funcionar de xeito indefinido mentres se agravan os impactos negativos que tivo na sociedade mexicana a liberación salvaxe do mercado interno; a fin de contas, acabarán por xerar encono e inestabilidade social se non se atenden as demandas dos sectores afectados por un proxecto de integración rexional que é antinacional e entreguista, pensado para o beneficio dos capitais, non das persoas e, en suma, contrario aos intereses nacionais. Debe recoñecerse a pertinencia –se non é que a urxencia– dunha viraxe no modelo de economía seguido nas últimas dúas décadas.