[Galicia Hoxe]

Nestes termos encetaba o BNG no ano 2000 o debate, no pleno do Parlamento de Galiza, dunha sua iniciativa, en forma de Proposición non de lei, sobre o Sistema de Finanzamento Autonómico. Estábase en vísporas de terse que renegociar no Estado o sistema de finanzamento das comunidades autónomas. Por se coubese algunha dúbida do plantexamento político-institucional, antes ca financeiro, co que abordabamos ese debate, proseguiamos deste xeito: "Adoptamos un enfoque de orde inversa aos que se adoptan habitualmente nos foros sobre a descentralización financeira, baseados nun sistema fiscal único para evoluir cara a corresponsabilidade fiscal". E afirmabamos esplícitamente: "Para nós, a aproximación debe ser a inversa, é dicir, deseñarmos para Galiza un modelo de Facenda pública propria -só que incardinábel nun sistema fiscal estatal e, polo tanto, inseríbel no marco europeu- superador do atraso económico comparativo no que nos ten confinado a lóxica do modelo económico e fiscal vixente".

Nefeito, as raiceiras causais do problema financeiro público galego arraigañaban en dous pezoñentos eidos nutricios: o modelo económico, na base estrutural da sociedade, e o modelo de Estado, na sua superestrutura xurídico-política. O primeiro, ou sexa, o da economía capitalista de mercado, enxendraba unha dinámica de desenvolvemento desigual -tanto social coma sectorial e territorialmente. E o segundo, é dicir, o dun Estado "español" unitario, agravaba e exacerbaba esa dinámica conxénita no sistema económico, no canto de contrarrestala e contrapesala. A acción combinada desas duas instancias traducíase nunha extraversión da economía e a sociedade galegas, e portanto nunha dinámica demográfica e económica de "crecemento cara fóra", que se manifestaba en emigración endémica, drenaxe do excedente económico monetarizado, perda de valor engadido, colapso das especializacións produtivas, anulación das vantaxes comparativas, bloqueo da formación bruta de capital... e, ao cabo, insuficiencia -aparente- dos recursos financeiros públicos. A instauración da autonomía non mudara esa situación, non crebara esa perversa concatenación causal -ao non disporen as novas institucións autonómicas nen das potestades -"competencias"- cruciais para desenvolveren unha política macroeconómica autótona, nen dos poderes tributarios indispensábeis para operaren cos instrumentos dunha política fiscal propria e acaída ás necesidades suscitadas pola patoloxía social do noso país.

* * * * *

Eis por qué compría "identificar un modelo de finanzamento público compatíbel cun Estado plurinacional". O método partía de deseñar o esquelete dunha Facenda galega dotada dos resortes de poder tributario e financeiro cualitativamente indispensábel para ser políticamente tal e, a seguida, sinalar as condicións necesarias para que o modelo resultante a nivel do Estado fixese encaixábel ese deseño galego autónomo e propiciase, ou cando menos permitise, a sua progresiva evolución e desenvolvemento cara a soberanía fiscal propria nunha estrutura con-federal do poder.

Na percura dunha "definición dese modelo", sinalabamos "catro eixos conceptuais" para a sua delimitación, orientados en catro perspectivas: política, social, económica e cívica. Na primeira, a política, a condición necesaria consistía en que "a solución que se adopte para o Estado debe plasmarse nun sistema axeitado para a realidade plurinacional que o integra". Na segunda, a social, ese modelo "debe ser considerado en relación coa sociedade, para contemplar os seus distintos elementos en termos de clases e estruturas sociais", de xeito que se poidan contrarrestar os "fortes desequilibrios e discriminacións que afondan cada vez máis" as desigualdades na "situación económica e social dos cidadáns das nacións" abranguidas no espazo político estatal. Na terceira, a perspectiva económica, sostiñamos que "un efectivo poder financeiro se configura como unha esixencia imprescindíbel do proprio poder político" -mesmamente para desenvolver unha política macroeconómica autónoma. E finalmente, na cuarta, diciamos que "non podemos obviar o ponto de vista da cidadanía, entendéndomola como a ineludíbel titular da soberanía e, polo tanto, primordial protagonista dunha concepción do Estado remozada e revitalizada na dimensión participativa da democracia" -aseveración que entrañaba unha tácita referencia a metodoloxías tais como a dos orzamentos participativos, da que o dirixente brasileiro Olivio Dutra viría espricar, convidado pola FGS do BNG, a esperiencia que se estaba a realizar en Porto Alegre e no Estado de Rio Grande do Sul.

En síntese, concluíamos que "as metas deste proceso constituen esencialmente metas políticas". En termos moi esplícitos: "trátase dun proxecto político para a nación galega, no que a obtención e exercizo dun poder financeiro adecuado non constitue máis que a condición indispensábel para que Galiza exista plenamente a efeitos de defender os seus intereses e transformar en clave progresista a sua propria realidade social". Portanto, enfocado así o problema, "as cuestións de facenda pública teñen preponderantemente unha relevancia funcional dentro dun marco máis amplo": o do artellamento do(s) poder(es) nun Estado composto, que non unitario.

* * * * *

Os debates usuais no ámbito do Estado "das Autonomías", adoitaban daquela confundir e mesturar -mesmo a mantenta- duas dimensións do problema que pivotan sobre dous ámbitos temáticos e conceituais distintos, e mesmo téoricamente independentes: o da soberanía fiscal, ou do poder tributario, e o da redistribución, sesgadamente abordado coa invocación da "solidariedade". Segue a acontecer iso mesmo aínda agora, pasado cáseque un decenio dende aquela. Nefeito: cando se enfoca a custión do finanzamento autonómico a partir das balanzas fiscais, e portanto, cando se reclama para unha Comunidade -Galiza, por caso- máis recursos dos que o modelo lle atribue, adoitase invocar a "solidariedade" do sistema, argüindo a "insuficiencia" financeira dela a respeito das necesidades de gasto a satisfacer. Iso equival a plantexar de primeiras un problema de redistribución, esquecendo que, denantes diso, o primeiro é dispor do poder tributario necesario para enxendrar recursos proprios suficientes, e só despois, no seu caso, recurrir á "solidariedade" meiante mecanismos de redistribución territorial. Deste xeito é como funcionan, por exemplo, os fondos estruturais de compensación na UE, entre Estados que posuen cadansua soberanía fiscal. A redistribución é un mecanismo complementario de corrección de desigualdades, mais nunca pode sustituir, nen menos suplantar, á disposición e exercizo do poder tributario xerador de recursos públicos proprios. Menos aínda pode suplantalo a distribución unilateral dende un centro de poder situado por riba -como acontece, porén, no modelo español, coas únicas esceicións das comunidades de Euskadi e Nafarroa.

No noso alegato parlamentar do ano 2000, puñámolo ao descuberto con rotundidade. Por unha banda, a respeito da soberanía ou poder fiscal, sinalabamos que "constitue algo ínsito no conceito mesmo de Estado", e que "se unha sociedade reivindica un aparello de Estado, ten necesariamente que reclamar soberanía fiscal" -de xeito que "o modelo de articulación do poder fiscal ten que ser congruente co modelo de Estado reivindicado". Mais -denunciabamos xa daquela- o proceso que está a operarse vai na direición oposta: "estáse nun camiño que conduce á reprodución, no Estado das autonomías, dun modelo de facenda pública proprio dun Estado unitario" -só que camuflado- "e non dun Estado plurinacional". Daquela, unha de duas: ou se nega a pluralidade sociopolítica dese Estado, ou compre confeccionar o traxe fiscal axeitado á morfoloxía dese corpo social -no canto de tentarmos embutir ese corpo nun traxe prefabricado contra-natura.

Por outra banda, diciamos logo, "compre optar polos termos ‘redistribución’ e ‘equidade’ antes que polo de ‘solidariedade’, poisque este último refírese a un conceito ético, mentras que os primeiros posúen unha valencia científico-social, ligada coa estrutura de clases e coa desigualdade entre os cidadáns e máis, lóxicamente, coa sua proxección nos planos territoriail e internacional". Deste xeito, "a redistribución non pode colisionar nen confundirse coa soberanía fiscal": entroques, "o que sí esixe é un sistema tributario progresivo que permita operar redistribución persoal, social e territorialmente".

* * * * *

Ese debate, repito, deuse hai cáseque un decenio. Comentareivos se cadra outro día o seu desenlace e as suas secuelas. Mais, ónde está, que non se vé, o replantexamento actual do problema financeiro nesas suas coordenadas cardinais?